VLAIO-subsidies voor defensie-innovatie: wat kan en hoe?

Een Vlaams bedrijf kan bij VLAIO subsidie krijgen voor innovatie met een militaire of dual-use toepassing, via dezelfde instrumenten als voor civiele innovatie (vooral het ontwikkelingsproject en het onderzoeksproject) en via specifieke defensieoproepen met hogere steunpercentages. Dat is nieuw: pas sinds het Vlaams Defensieplan van 4 april 2025 geldt de vroegere uitsluiting van bepaalde militaire categorieën niet meer. Wie een project van hoofdzakelijk militaire aard indient, krijgt wel te maken met een bindend advies van het Ethisch en Strategisch Adviescomité. Dit artikel zet de regels, de cijfers en de praktische stappen op een rij, op basis van de beslissingen van de Vlaamse Regering zelf.

Wat veranderde het Vlaams Defensieplan?

Tot 2025 werkte VLAIO met de Omzendbrief Muyters van 2018. Volgens het Vlaams Defensieplan konden onderzoeksprojecten rond offensieve wapensystemen uit de Gemeenschappelijke EU-lijst van militaire goederen onder die omzendbrief geen Vlaamse steun krijgen. Voor de andere categorieën kon dat wel, tenzij een bindend negatief advies van een ethisch comité het project uitsloot. De sector ervoer dat volgens het plan als "beleid met de handrem op".

Op 4 april 2025 schafte de Vlaamse Regering de richtlijnen Van den Brande en de Omzendbrief Muyters af. Gevolg: "De uitsluiting van bepaalde militaire categorieën geldt daardoor niet meer voor overheidssteun aan O&O&I-projecten."

Hoe groot was die steun vóór de omslag? Het Vlaams Vredesinstituut meldt in zijn advies van november 2025 dat in 2023 en 2024 vier Vlaamse bedrijven na een positief advies samen 2 miljoen euro kregen voor overwegend militaire innovatieprojecten, en dat tussen 2022 en 2024 22 actoren samen 4,7 miljoen euro kregen voor dual-use innovatieprojecten. De nieuwe budgetten liggen een veelvoud hoger.

Waarom zet Vlaanderen nu in op defensie?

Het Defensieplan schetst de context zelf. Op 4 maart 2025 lanceerde de Europese Commissie het plan "Rearm Europe", dat de lidstaten moet toelaten 800 miljard euro in defensie te investeren. De federale regering wil de NAVO-norm van 2% halen; volgens het plan haalde België toen 1,3%, en het verschil betekent op federaal niveau een extra investering van 4,5 miljard euro.

Over de eigen industrie is het plan nuchter: de Vlaamse defensie-industrie is "beperkt in omvang, maar hoogtechnologisch en vooral actief in niches". Omdat defensie steeds meer draait om digitale toepassingen zoals data-analyse, cybersecurity en drones, ziet de regering kansen voor nichebedrijven en kmo's die snel kunnen inspelen op de noden van de markt. Dat verklaart waarom de steun vooral op innovatie en dual-use mikt, en minder op klassieke wapenproductie.

Welke rol speelt het Ethisch en Strategisch Adviescomité?

Het Defensieplan behoudt een toets. Het Ethisch en Strategisch Adviescomité (ESAC) geeft een bindend advies over projecten "van hoofdzakelijk militaire aard", tenzij ze al ethisch getoetst zijn in het kader van Europese onderzoeksprogramma's of federale militaire programma's. Het comité:

• doet een proportionaliteitstoets met aandacht voor ethiek, veiligheid, Europese integratie, buitenlands beleid, wapenexport en economisch en innovatiebeleid;
• sluit onderzoek uit naar wapensystemen die in strijd zijn met het internationaal recht;
• is multidisciplinair samengesteld.

Twee praktische gevolgen. Een dual-use project met een duidelijke civiele toepassing volgt de gewone VLAIO-procedure. Een project dat al deel uitmaakt van een Europees Defensiefonds-project of een federaal defensieprogramma zoals DIRS, is al getoetst. De nota over de defensiestrategie van december 2025 bevestigt dat "de normaal geldende procedures voor projectaanvragen bij VLAIO" gevolgd blijven, inclusief de rol van het ESAC.

Daarnaast wil de regering bedrijven bij hun aanvraag bewust maken van de Vlaamse exportcontroleverplichtingen voor militaire en dual-use goederen. Wie een product ontwikkelt dat later uitgevoerd moet worden, vraagt best vroeg na welke vergunningen nodig zijn.

Welke VLAIO-instrumenten komen in aanmerking?

De gewone instrumenten blijven de basis. Vlaanderen.be vat de steunpercentages van de twee belangrijkste samen:

Beide regelingen staan permanent open. Voor ontwikkelingsprojecten geldt een wettelijke termijn van 18 weken, die VLAIO korter wil houden; voor onderzoeksprojecten streeft VLAIO naar 90 werkdagen.

Volgens het Vredesinstituut geldt de steun voor projecten met een militair doel sinds 4 april 2025 ook voor de O&O-haalbaarheidsstudie, Baekeland-mandaten, innovatiemandaten en ICON-projecten. Het Defensieplan kondigde bovendien beurzen aan om onderzoekers hun doctoraat bij of samen met een defensiebedrijf te laten doen, naar analogie met de Baekeland- en innovatiemandaten, en een programma voor praktijkgericht onderzoek aan hogescholen.

Dat laatste is geen detail. Het plan stelt vast dat er "veel terughoudendheid" is bij kennisinstellingen om in te tekenen op defensieoproepen of met Defensie samen te werken, en kondigt een gesprek aan over een nieuw ethisch afsprakenkader. Een bedrijf dat een universiteit of hogeschool als partner wil, doet er dus goed aan vroeg na te gaan of die instelling defensiewerk aanvaardt en onder welke voorwaarden.

Wat bood de defensieoproep van 2025?

Het Defensieplan kondigde een specifieke oproep aan van 10 miljoen euro, binnen de bestaande middelen voor onderzoek en ontwikkeling, met tijdelijk aantrekkelijkere voorwaarden: hogere steunpercentages, een kortere doorlooptijd, eenvoudigere evaluatiecriteria en templates. De verhoogde percentages:

Werkgeversorganisatie Agoria vatte de oproep samen: lancering op 28 mei 2025, indienen tot 4 november 2025 om 12 uur, een infosessie op 17 juni, en een beslissing over de steun verwacht in februari 2026. Belangrijk is de voorwaarde die Agoria citeert: een project was "slechts steunbaar indien er een relevante militaire toepassing is", die bovendien een significant deel van de business case uitmaakt. Zowel puur militaire als dual-use toepassingen kwamen in aanmerking. Bij veel aanvragen kon VLAIO een preselectie doen op basis van programmafit; daarna rangschikte een expertencollege de projecten.

Die oproep is afgesloten. VLAIO vermeldt op zijn website een continue oproep defensie voor 2026. Controleer daar de actuele voorwaarden en termijnen voor u indient.

Wat is VISD en wat brengt het?

Het Defensieplan voorzag een impulsprogramma. In december 2025 legde de minister van Economie en Innovatie de Vlaamse Innovatie- en Industriestrategie voor Veiligheid en Defensie (VISD) voor aan de Vlaamse Regering. De strategie rust op drie pijlers: investeren in de defensie-industrie, onderzoek en innovatie stimuleren, en bedrijven begeleiden.

De kern zijn oriëntatieroadmaps in domeinen waar Vlaanderen sterk staat, waaronder maritieme toepassingen, luchtvaart en (counter-)unmanned aircraft systems, ruimtevaart, artificiële intelligentie, cyberveiligheid, biotechnologie, autonome systemen, en energie, omgeving en geo-intelligentie. Rond die roadmaps komen nieuwe instrumenten:

De meerjarenbegroting in de nota groeit van 5 miljoen euro in 2025 naar ongeveer 15 miljoen in 2026, 24,8 miljoen in 2027, 39,9 miljoen in 2028 en 49,9 miljoen in 2029. Daarin zit voor de innovatie- en industrieondersteuning 5,5 miljoen euro in 2026 en 10 miljoen per jaar vanaf 2027. De 10 miljoen euro van de oproep van 2025 kwam uit het gewone VLAIO-budget en staat niet in die tabel.

Wie stuurt VISD aan?

De nota legt de sturing vast. De minister bevoegd voor Economie, Innovatie en Industrie bepaalt de richting. Het departement WEWIS levert een programmadirecteur, VLAIO een programmacoördinator. Voor de opstart in 2026 en 2027 komen er acht tijdelijke programmamanagers uit kennisinstellingen en partnerorganisaties, één per domein:

• maritiem: De Blauwe Cluster;
• luchtvaart en (counter-)UAS: FLAG (Agoria);
• ruimtevaart: Flanders Space (VRI);
• artificiële intelligentie: imec;
• cyberveiligheid: KU Leuven;
• autonome systemen: Flanders Make;
• biotechnologie: VIB;
• energie, omgeving en geo-intelligentie: VITO.

Voor een bedrijf zijn die programmamanagers het aanspreekpunt om te weten welke roadmap op zijn technologie aansluit, en dus waar een flagship of een defensieproject het best past. De nota voorziet ook events zoals de Defence Innovation Flanders Days, een tussentijdse evaluatie in 2027 en een jaarlijkse evaluatie van de werking.

Hoe bereidt u een sterke aanvraag voor?

1. Maak de militaire of dual-use toepassing concreet. De oproep van 2025 vroeg een relevante militaire toepassing die een significant deel van de business case vormt. Benoem de gebruiker (een defensiemacht, een integrator, een NAVO-programma) en het probleem.
2. Toon de civiele kant, als die er is. Het Defensieplan legt de focus op dual-use bij hoogtechnologische bedrijven en noemt civiele relevantie "een cruciaal criterium".
3. Kies het juiste instrument. Een ontwikkelingsproject voor productontwikkeling op korte termijn, een onderzoeksproject als er nog echt onderzoek nodig is, een haalbaarheidsstudie als de haalbaarheid nog onduidelijk is. Onze gids over de beste VLAIO-subsidies voor deep-tech startups vergelijkt ze.
4. Werk samen. De samenwerkingstoeslag beloont projecten met andere onafhankelijke bedrijven of internationale partners.
5. Vraag een voorbespreking aan. Het Defensieplan zegt dat VLAIO-bedrijfsadviseurs van het Team Bedrijfstrajecten bedrijven met defensiepotentieel begeleiden "van idee naar realisatie", ook bij het zoeken naar kennispartners en financiering.
6. Denk aan exportcontrole en classificatie. Een product voor buitenlandse krijgsmachten heeft vergunningen nodig. Werk met geclassificeerde informatie volgt eigen regels.
7. Kijk verder dan Vlaanderen. VLAIO-steun is ook een opstap naar het Europees Defensiefonds. Volgens het Vredesinstituut namen Vlaamse bedrijven in 2021 tot 2023 deel aan 33 unieke EDF-projecten en ontvingen Vlaamse actoren 48 miljoen euro, ongeveer de helft van het Belgische aandeel.

Welke andere steun bestaat er naast VLAIO?

Het Defensieplan noemt meer kanalen:

• PMV en LRM worden opgeroepen hun instrumenten (leningen, cofinanciering, kapitaal, Gigarant-waarborgen) meer op defensiebedrijven te richten.
• NCP Flanders begeleidt bedrijven naar Europese defensie-initiatieven, de oproepen onder de federale DIRS en de NAVO-initiatieven.
• Flanders Investment & Trade ondersteunt de internationalisering van de sector.
• Vlaanderen cofinanciert het NAVO-Innovatiefonds (NIF) en DIANA, samen met de federale overheid en Wallonië. Het protocolakkoord daarover keurde de Vlaamse Regering goed op 7 juli 2023, voor minstens 15 jaar. Op de begroting van 2025 stond 1.162.350 euro voor het NIF en 286.258 euro voor DIANA. Voor een start-up met een technologie die NAVO interesseert, zijn DIANA (een acceleratorprogramma met testcentra) en het NIF (een investeringsfonds) dus ook Vlaams gesteunde routes.

Het Vredesinstituut wijst er bovendien op dat de federale Defence, Industry and Research Strategy (DIRS) voor 2022 tot 2030 een budget van 1,8 miljard euro had en dat de DIRS 2.0 voor 2026 tot 2034 over ongeveer 3,7 miljard euro zal beschikken. Een Vlaams project dat later in een federaal programma past, heeft dus een tweede financieringsbron in het vooruitzicht.

Waar helpt FADEC?

FADEC brengt lucht- en ruimtevaart- en defensiebedrijven en kennispartners in Vlaanderen samen. Leden vinden er partners voor een samenwerkingsproject, wat de steun verhoogt, en voor een vervolg in een Europees consortium. Zie lidmaatschap of neem contact op. Voor de Europese stap, lees onze gids over partners vinden voor een EDF-consortium.

Snelle antwoorden

Steunt VLAIO projecten met een militaire toepassing? Ja. Het Vlaams Defensieplan van 4 april 2025 schafte de richtlijnen Van den Brande en de Omzendbrief Muyters af, zodat de uitsluiting van bepaalde militaire categorieën niet meer geldt voor steun aan onderzoeks-, ontwikkelings- en innovatieprojecten.

Wat doet het Ethisch en Strategisch Adviescomité? Het ESAC geeft een bindend advies over projecten van hoofdzakelijk militaire aard, tenzij die al ethisch getoetst zijn in Europese of federale militaire programma's. Het doet een proportionaliteitstoets en sluit onderzoek naar wapensystemen in strijd met het internationaal recht uit.

Hoeveel steun geeft een gewoon VLAIO-ontwikkelingsproject? Een basissteun van 25% van de aanvaarde begroting, plus 10% bij samenwerking, 10% voor een middelgrote of 20% voor een kleine onderneming, met een maximum van 50%.

Waren de steunpercentages hoger in de defensieoproep van 2025? Ja. Voor ontwikkelingsprojecten ging de steun voor kleine ondernemingen van 50% naar maximaal 60%, voor onderzoeksprojecten van 60% naar maximaal 80%, en de samenwerkingstoeslag van 10% naar maximaal 15%.

Wat is VISD? De Vlaamse Innovatie- en Industriestrategie voor Veiligheid en Defensie, het impulsprogramma uit het Defensieplan. Ze werkt met oriëntatieroadmaps, flagshipprojecten, een fonds voor defensiegerelateerd basisonderzoek en een budget dat groeit tot ongeveer 50 miljoen euro in 2029.